1999 Kocaeli depremi bilimsel araştırmadasında Kuvvet 10,4 katına çıktı

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (ESOGÜ) araştırmacılarının 17 Ağustos 1999 Kocaeli depremi kayıtları üzerinde yaptığı bilgisayar destekli analiz, deprem hareketlerinin zemin iyileştirme sistemleri üzerindeki etkilerini gözler önüne serdi.
Eskişehir’de inşa edilmesi planlanan 14 katlı bir rezidansın zemin koşulları baz alınarak gerçekleştirilen çalışma, Sakarya Üniversitesi’nde düzenlenen Zemin Mekaniği ve Geoteknik Mühendisliği 20. Ulusal Konferansı’nda sunuldu.
ESOGÜ’den yüksek lisans öğrencisi Taner Karagönlü ve Doç. Dr. Hasan Savaş’ın hazırladığı “Jet-Grout Yöntemi ile İyileştirilmiş Zeminlerin Statik ve Dinamik Yükler Altındaki Davranışının Sayısal Analizi” başlıklı araştırma, deprem mühendisliğinde önemli bulgular ortaya koydu.
Araştırmanın Öne Çıkan Başlıkları
Dört Farklı Deprem Karşılaştırıldı: Çalışmada Kocaeli (1999), Hector Mine (1999), Landers (1992) ve Imperial Valley (1979) depremlerine ait yer hareketi kayıtları kullanıldı. Kayıtlar, adil bir kıyaslama yapılabilmesi için aynı maksimum yer ivmesi düzeyine ($\approx 0,287\text{ g}$) ölçeklendi.
Kesme Kuvveti 10,4 Katına Çıktı: Statik analizde kolonlarda $3,5\text{ kN/m}$ olarak hesaplanan kesme kuvveti, 1999 Kocaeli depremi kaydıyla yapılan dinamik analizde $36,5\text{ kN/m}$ seviyesine ulaşarak statik koşulların yaklaşık 10,4 katına çıktı. Kocaeli kaydı, incelenen dört deprem arasında en yüksek kesme kuvvetini oluşturan kayıt oldu.
En Yüksek Yer Değiştirme Kocaeli’de: Zemin iyileştirme kolonlarının hareketlerinin incelendiği analizde, Kocaeli depremi kaydıyla toplam $195,1\text{ milimetre}$ yer değiştirme ($184\text{ mm}$ düşey, $57,9\text{ mm}$ yatay) hesaplandı.
Farklı Depremler Farklı Riskler Üretti: Bütün mühendislik parametrelerinde en yüksek değeri Kocaeli depremi vermedi. Örneğin Landers depremi en yüksek eksenel kuvveti ($742,7\text{ kN/m}$) üretirken, Hector Mine depremi ise statik koşulların 19,4 katına ulaşan en yüksek eğilme momentini ($157,3\text{ kNm/m}$) tetikledi.
Jet Grout Oturmayı Azalttı: Statik yükleme koşullarında iyileştirilmemiş zeminde $68\text{ mm}$ olan maksimum düşey yer değiştirme, jet grout uygulamasıyla yaklaşık $58\text{ mm}$’ye gerileyerek $10\text{ mm}$‘lik bir iyileşme sağladı.
Eskişehir’deki Proje Modellendi
Araştırmanın uygulama alanı olarak Kocaeli değil, Eskişehir’deki Porsuk Çayı’na yaklaşık 50 metre mesafede bulunan bir zemin seçildi. Yeraltı su seviyesinin 5 metre, temel kazı derinliğinin ise 8,4 metre olduğu sahada kum, silt, kil ve çakıl tabakaları bulunması nedeniyle jet grout yöntemiyle (80 cm çapında ve 9 metre uzunluğunda kolonlar) zemin iyileştirmesi tasarlandı. Veriler PLAXIS 2D yazılımı yardımıyla bilgisayar ortamında modellendi.
Uzmanlardan Uyarı: “Sonuçlar Bütün Binalar İçin Geçerli Değil”
Araştırmacılar, elde edilen $10,4$ katlık kesme kuvveti artışı veya $195,1\text{ mm}$‘lik yer değiştirme değerinin Kocaeli’deki bütün binalar veya genel zemin iyileştirme sistemleri için doğrudan geçerli kabul edilemeyeceğini vurguladı. Çalışmanın temel amacı, Eskişehir’deki spesifik bir proje sahası üzerinden zemin iyileştirme performansının farklı yer hareketi kayıtları ve birden fazla mühendislik parametresiyle (eksenli kuvvet, kesme, eğilme momenti, yer değiştirme vb.) bütüncül olarak incelenmesi gerektiğine dikkat çekmek oldu.